Start Abstrakty Lista abstraktów

Edyta Adamska

BIOTA POROSTÓW WRZOSOWISK MIASTA TORUNIA I OKOLIC

W Europie Środkowej ekosystemy wrzosowisk traktowane są jako użytki ekologiczne, które stanowią ostoję znacznej różnorodności biologicznej.
Na obszarze Polski ekosystemy te należą do dwóch głównych typów zbiorowisk roślinnych - atlantyckich zbiorowisk mokrych wrzosowisk z klasy Oxycocco-Sphagnetea Br.-Bl. et R.Tx. 1943 oraz suchych wrzosowisk z klasy Nardo-Callunetea Prsg. 1949.
Suche wrzosowiska występujące pospolicie na terenie Polski, w tym na terenie Torunia i w jego najbliższej okolicy są zbiorowiskami antropogenicznymi, powstałymi najczęściej na miejscach lasu w wyniku specyficznego sposobu użytkowania terenu.
Tereny wrzosowisk analizowano pod względem zarówno procesów sukcesji, zmian klimatycznych oraz wzrostu trofii siedlisk lądowych jak i różnorodności biologicznej, w tym udziału porostów. Analizę występowania porostów na wrzosowiskach prowadzono w latach 1998-2001 oraz 2006-2017 w granicach Torunia oraz na położonym na południe od miasta poligonie wojskowym. Biota porostów tych obszarów obfituje w gatunki epigeitów głównie z rodzaju Cladonia i Cetraria oraz Peltigera czy Stereocaulon, w tym zagrożonych i chronionych w Polsce. Porosty epifityczne określane są jako bioindykatory zanieczyszczenia środowiska, czy również porosty epigeiczne, występujące na wrzosowiskach mogą być biowskaźnikami zmian warunków siedliskowych?
Celem badań jest próba określenia zmian zachodzących w wyniku antropopresji na terenach zurbanizowanych - miejskich i użytkowanych przez wojsko na podstawie występowania porostów oraz określenie roli bioindykatorowej tych organizmów na wrzosowiskach.

 

Beata Babczyńska-Sendek, Agnieszka Kompała-Bąba, Agnieszka Błońska, Małgorzata Frelich

CECHY FUNKCJONALNE GATUNKÓW ROŚLIN DOMINUJĄCYCH W RUNI MURAW KSEROTERMICZNYCH NIECKI NIDZIAŃSKIEJ

Przedmiotem badań były gatunki kserotermiczne osiągające znaczące pokrycie (20% i więcej) w murawach z klasy Festuco-Brometea porastających stoki i grzbietowe partie progu strukturalnego usytuowanego w zachodniej części Niecki Soleckiej (Niecka Nidziańska). Próg ten utworzony jest przez gipsy tortońskie, pod którymi zalegają margle kredowe. Takie podłoże geologiczne oraz urozmaicona rzeźba stwarzają korzystne warunki dla występowania bogatej lokalnej puli gatunków kserotermicznych, wśród których wiele to rośliny rzadkie w skali Polski. Natomiast różnice w budowie geologicznej skutkują istotnym zróżnicowaniem siedlisk znajdującym wyraz w występowaniu w niewielkiej odległości od siebie płatów zbiorowisk murawowych reprezentujących związki Festuco-Stipion oraz Cirsio-Brachypodion. Poszczególne fitocenozy muraw z obydwu grup różnią się często fizjonomią, co ma związek z gatunkami osiągającymi w nich znaczące pokrycie. Analiza różnych cech funkcjonalnych tych roślin (m. in. związanych z ich biologią, morfologią i wymaganiami siedliskowymi) wykazała, że część z nich jest wspólna dla gatunków odgrywających znaczącą rolę w silnie kserotermicznych murawach ze zw. Festuco-Stipion, a część dla tych, które mają istotny udział w słabiej kserotermicznych zbiorowiskach ze zw. Cirsio-Brachypodion. W przypadku pierwszej grupy roślin są to m. in. niski wzrost, wczesne kwitnienie, silny kseromorfizm, tworzenie kęp lub darni, a czasami jednoroczny cykl rozwojowy. Z kolei wśród roślin z drugiej grupy istotną rolę odgrywają np. rozłogowe trawy o szerszych liściach, rośliny dwuliścienne kwitnące końcem wiosny lub później, gatunki średnio wysokie lub wysokie. W poszczególnych płatach rola roślin o wymienionych cechach może być jednak różna.

Projekt jest dofinansowany w ramach Programu Strategicznego „Środowisko naturalne, rolnictwo i leśnictwo” – BIOSTRATEG, Narodowego Centrum Badań i Rozwoju i jest objęty patronatem GDOŚ.

 

Krzysztof Banaś, Rafał Chmara, Alicja Robionek, Rafał Ronowski

STRUKTURA ZBIOROWISK MSZAKÓW W JEZIORACH POMORZA

Mszaki są częstą grupą w zbiorowiskach podwodnych w jeziorach Pomorza, wystąpiły w 127 zbiornikach ze 184 zbadanych. Spośród stwierdzonych 101 gatunków makrofitów, 20 to mszaki, które wystąpiły z frekwencją F=47,9%. Było to przeciętnie 1,4±0,7 gatunku w próbce o powierzchni 0,1m2, maksymalnie 5 gatunków (Me=1,0). Ich pokrywanie wyniosło średnio 26,0±34,8%, ale zmieniało się w szerokim zakresie od 1 do 100% (Me=10,0).
Tylko 9 gatunków mszaków wystąpiło z frekwencją powyżej 1%, a zaledwie 4 z frekwencją powyżej 5%, są to: Sphagnum denticulatum (2 354 próbki; F=19,1%), Fontinalis antipyretica (2 232; 18,1%), Warnstorfia exannulata (1 314; 10,7%) i Drepanocladus sordidus (855; 6,9%). Znacznie rzadziej trafia się Fontinalis delecarlica (3,5%), Sphagnum cuspidatum (3,4%) i Drepanocladus aduncus (2,3%).
W jeziorach Pomorza mszaki najczęściej występują w dwóch zbiorowiskach, zdominowanych przez Sphagnum denticulatum lub Fontinalis antipyretica. Zbiorowisko ze Sphagnum denticulatum wykształca się w jeziorach silnie kwaśnych (pH=4,92±0,7; Me=5,01) i skrajnie ubogich w sole (31,1±9,5 µS/cm; Me=27,5) zwłaszcza wapnia (1,6±0,9 mg/l; Me=1,4). Zbiorowisko jest bardzo słabo zróżnicowane (H’=0,1±0,2), buduje go 20 gatunków roślin, w tym 7 gatunków mszaków. Sphagnum denticulatum występuje z bardzo wysokim pokrywaniem (83,2±22,4%; Me=100), i najczęściej współtworzy to zbiorowisko z Warnstorfia exannulata (F=15,7%), która jednak osiąga niewielką obfitość (pokrywanie 2,7±3,9%; Me=1).
Zbiorowisko z Fontinalis antipyretica wykształca się w zbiornikach o obojętnym i lekko zasadowym odczynie wody (pH=7,09±1,28; Me=7,20), na ogół zasobnych w rozpuszczone sole (133,9±106,6 µS/cm; Me=68,0), zwłaszcza wapnia (21,4±18,9 mg/l; Me=7,4). Zbiorowisko jest słabo zróżnicowane (H’=0,2±0,3), ale buduje go aż 38 gatunków roślin, w tym 11 gatunków mszaków. Fontinalis antipyretica występuje ze znacznym pokrywaniem (49,8±28,6%; Me=40), na ogół w towarzystwie znacznie mniej obfitego Drepanocladus sordidus (11,6±14,2%; Me=5,0).

 

Rafał Chmara, Krzysztof Banaś

FUNKCJONALNA CHARAKTERYSTYKA ZBIOROWISK WODNYCH MSZAKÓW W JEZIORACH POMORZA

Mszaki w zbiorowiskach roślin podwodnych w jeziorach Pomorza osiągają wysoką frekwencję, jednak ich udział wyrażony pokrywaniem lub biomasą jest zróżnicowany. Wodne mszaki w zależności od ich udziału i wartości cech liści mogą w różny sposób wpływać na funckcjonowanie roślinności podwodnej w jeziorach. Do badań wybrano zbiorowiska mszaków w 30 jeziorach. Funkcjonalna charakterystyka została wykonana na bazie cech liści 7 gatunków mszaków, dla każdego gatunku zebrano po 50 liści, łącznie 350 liści. W zebranym materiale zmierzono 3 cechy: powierzchnię liścia (LA, mm2), masę liścia (LDW, mg) i specyficzną powierzchnię liścia (SLA, Specific Leaf Area). Dla zbiorowisk mszaków obliczono średnią ważoną cechę zbiorowiska (CWM, Community-Weighted Mean).
Uzyskane wyniki wskazują na duże zróżnicowanie cech pomiędzy gatunkami mszaków. Wartości cech liści zmieniały się w szerokim zakresie: LA (0,66–14,56 mm2), LDW (0.0031–0.1016 mg), SLA (70.97–387.69 mm2 mg-1).
Zbiorowisko ze Sphagnum denticulatum tworzą gatunki funkcjonalnie podobne, zróżnicowanie cech liści pomiędzy gatunkami w tym zbiorowisku jest niskie. Wartości CWM dla LA i LDW były niskie (odpowiednio 0,816 mm2 i 0,0074 mg), CWM obliczone dla SLA wysokie 166,32 mm2 mg-1.
Zbiorowisko z Fontinalis antipyretica wykazywało znacznie większe zróżnicowanie taksonomiczne i funkcjonalne. W porównaniu z poprzednim zbiorowiskiem zaobserwowano znacznie wyższe wartości powierzchni liścia i suchej masy liścia w zbiorowisku. Wartości CWM dla SLA były znacznie niższe (63,63–104,53 mm2 mg-1).

 

Dominika Chmolowska, Maciej Kozak, Szymon Zubek

ŁĄKA - AGROEKOSYSTEM OPARTY NA SYMBIOZIE?

Łąki i odłogi na pierwszy rzut oka wyglądają dość podobnie: łany traw porastające zbocza wzgórz lub doliny rzeczne. Różnią się jednak one istotnie, co dobrze widać dopiero po dokładniejszej analizie rosnących tu gatunków. Łąki, powstałe i utrzymujące się dzięki zrównoważonej i długotrwałej gospodarce, charakteryzują się dużą różnorodnością florystyczną. Odłogi, czyli niedawno porzucone pola orne, odznaczają się natomiast zwykle małym bogactwem gatunków roślin. Czy te dwa typy ekosystemu różnią się funkcjonowaniem?
W badaniach porównano sześć łąk reprezentujących związek Arrhenatherion i sześć odłogów w inicjalnym stadium sukcesji wtórnej, położonych w okolicach Krynicy Zdrój. Określono właściwości fizyko-chemiczne gleby, skład florystyczny oraz aktywność, biomasę i strukturę zespołów mikroorganizmów glebowych. Glebę byłych pól ornych cechowała kilkukrotnie wyższa zawartość azotanów, dostępnego fosforu i potasu, co jest najprawdopodobniej pozostałością dawnego, dość intensywnego nawożenia. Na łąkach obserwowano natomiast większy udział roślin motylkowych (z rodziny Fabaceae), które prawdopodobnie umożliwiały wiązanie N atmosferycznego i dostarczanie azotu do biocenozy. Mimo, iż oba typy ekosystemu były porastane głównie przez gatunki mikoryzowe, stopień kolonizacji korzeni roślin przez grzyby arbuskularne na łąkach był wyższy niż na odłogach. Z literatury wiadomo, iż niska dostępność N, P i K w glebie wspiera zależności symbiotyczne. Podsumowując, łąki cechowała niska zawartość dostępnych biogenów, ale wykształciły się tu mechanizmy suplementacji brakujących pierwiastków dzięki symbiozie roślin z mikroorganizmami.

 

Dominika Chmolowska, Marcin Nobis, Joanna Rutkowska, Szymon Zubek

ZMIANY WŁAŚCIWOŚCI FIZYKO-CHEMICZNYCH GLEBY I SKŁADU GATUNKOWEGO ROŚLIN PO PRZENIESIENIU ZMIENNOWILGOTNYCH ŁĄK TRZĘŚLICOWYCH ZE ZWIĄZKU MOLINION CAERULEAE

W 2013 roku, w związku z rozbudową lotniska Katowice-Pyrzowice przeniesiono łącznie 1,3 hektara zmiennowilgotnych łąk trzęślicowych do pobliskiego ogrodu botanicznego w Radzionkowie. Zarówno przed (2013 r.) i jak i przez dwa kolejne lata po translokacji (2014 i 2015 r.) monitorowaliśmy właściwości fizyko-chemiczne gleby (27 parametrów) oraz skład florystyczny w wybranych losowo płatach na trzech odseparowanych powierzchniach łąk. Stwierdziliśmy zmiany cyklu związków azotu: gwałtowny spadek zawartości jonów amonowych i umiarkowany wzrost zawartości jonów azotanowych w glebie po przeniesieniu murawy. Było to prawdopodobnie wynikiem aeracji i osuszenia w trakcie transportu oraz na nowym stanowisku. Świadczyło o tym również zmniejszenie liczby osobników kilku gatunków charakterystycznych dla podmokłych terenów na jednej z łąk oraz stopniowo malejąca zdolność wiązania wody przez glebę spowodowana sugerowanym rozkładem humusu. Większość zmierzonych parametrów glebowych uległa znacznym wahnięciom w rok po transferze, by następnie powrócić do stanu wyjściowego. Natomiast zawartość dostępnych form N, P, Mg i pH pozostały na niższym poziomie niż przed przeniesieniem murawy. Mimo zaobserwowanych przemian glebowych oraz pojawienia się nowych, nie notowanych przed translokacją gatunków roślin naczyniowych, badane łąki zachowały wysoką różnorodność gatunkową oraz dominację gatunków diagnostycznych i charakterystycznych dla związku Molinion caeruleae.

 

Hanna Ciecierska, Agnieszka Kolada, Joanna Ruszczyńska

MAKROFITOWA METODA OCENY JAKOŚCI JEZIOR W POLSCE - STAN ZAAWANSOWANIA WDRAŻANIA

Ze względu na powszechnie pogarszającą się jakość wód w Europie, w 2000 roku w krajach UE przyjęto nowe zasady oceny i gospodarowania ekosystemami wodnymi, ujęte w Ramowej Dyrektywie Wodnej (RDW, 2000/60/EC). Dyrektywa ta w zasadniczy sposób zmieniła podejście do oceny jakości wód, uznając ekosystemowe jej ujęcie. Wykorzystanie organizmów żywych stało się priorytetowe. Makrofity, obok fitoplanktonu, fito- , zoobentosu oraz ichtiofauny stały się podstawowymi elementami po których określa się tzw. stan ekologiczny, a parametry fizyczno-chemiczne oraz hydromorfologiczne mają charakter pomocniczy. W Polsce do opracowania metody oceny stanu ekologicznego jezior w oparciu o makrofity wykorzystano już istniejącą metodę prof. Rejewskiego, dokonując jej modyfikacji. Autor tej metody 20 lat wyprzedził koncepcje, które legły u podstaw opracowania przez Parlament Europejski nowej obecnie strategii oceny jakości wód. Zaproponował również ekosystemowe podejście do tej oceny; oddzielenie naturalnego procesu sukcesji od antropogenicznego procesu synantropizacji konstruując odrębne dwie klasyfikacje oraz oparcie opracowanych klasyfikacji na wskaźnikach liczbowych, które uwzględniają jakościowy (skład taksonomiczny) i ilościowy charakter roślinności litoralu.
Do modyfikacji metody wykorzystano bazę danych 153 jezior z różnych regionów Polski. Zaproponowano badanie makrofitów w terenie na transektach, a ocena stanu wynika z wartości średnich uzyskanych ze wszystkich transektów dla jednego jeziora. Na bazie wskaźnika synantropizacji Rejewskiego opracowano nowy wskaźnik ESMI (Makrofitowy Wskaźnik Stanu Ekologicznego), który precyzyjniej odzwierciedla zależności makrofitów w zmieniających się warunkach eutrofizacji jezior. Zaproponowano klasyfikacje dwóch typów jezior: stratyfikowanych i niestratyfikowanych typu eutroficznego. W tak zmodyfikowanej postaci metoda Rejewskiego – ESMI została Rozporządzeniem Ministra (2009) wdrożona do rutynowych badań jezior w Polsce. Wiarygodność metody Rejewskiego - ESMI była weryfikowana poprzez: porównanie z wynikami innych metod biologicznych na bazie jezior zlewni rzeki Wel (polsko-norweski projekt deWELopment); interkalibracje europejskich metod opartych na makrofitach oraz harmonizacja granic klas stanu ekologicznego w ramach pan-Europejskiego ćwiczenia interkalibracyjnego.
Dokonuje się również analizy niepewności oceny oraz ryzyka błędnej klasyfikacji na podstawie wskaźnika ESMI wynikającej np. z: liczby badaczy, zastosowanych innych metod wykorzystujących makrofity czy terminu badań.

 

Jarosław T. Czochański

PRZEMIANY KRAJOBRAZOWE I ZAGROŻENIA EKOSYSTEMÓW OBSZARÓW CHRONIONYCH W OTOCZENIU OBSZARU METROPOLITALNEGO GDAŃSK-GDYNIA-SOPOT

Znaczne zróżnicowanie przyrodniczo-krajobrazowe lądowego otoczenia Zatoki Gdańskiej, wynikające z plejstoceńskiej i holoceńskiej genezy form morfologicznych, układów hydrograficznych, pokryw glebowych i powstałych na nich ekosystemów oraz rozwój na styku tych form dużej, ponad milionowej metropolii, stworzyły z jednej strony korzystne warunki do ustanowienia wielu obszarów chronionych – z drugiej silną presję na te obszary i ich postępującą degradację. Podstawowymi, wielkoprzestrzennymi formami ochrony przyrody, tworzonymi od końca lat 70. ubiegłego wieku, były parki krajobrazowe i obszary chronionego krajobrazu. W granicach obszaru metropolitalnego Gdańsk-Gdynia-Sopot, wyznaczonych jego planem zagospodarowania przestrzennego, zlokalizowane są obecnie 4 parki krajobrazowe i aż 17 obszarów chronionego krajobrazu. Znaczący rozwój przestrzenny miast metropolii i silne zjawisko suburbanizacji towarzyszącej temu rozwojowi, istotnie zmieniły warunki funkcjonowania obszarów chronionych, prowadząc do silnej presji inwestycyjnej na ich terenach, utraty przestrzennych powiązań funkcjonalnych, degradacji i ograniczenia wielu ekosystemów, a przede wszystkim radykalnej przemiany funkcjonalnych i estetycznych elementów krajobrazów. Stopień przekształcenia krajobrazów i ekosystemów obszarów chronionych jest funkcją ich odległości od jądra metropolii i kierunków polityki rozwoju, prowadzonej przez gminy obszaru metropolitalnego. Największe przekształcenia obejmują obszary i ekosystemy nieleśne oraz nadwodne – w tym przede wszystkim w granicach Nadmorskiego Parku Krajobrazowego oraz obszarów chronionego krajobrazu, sąsiadujących z miastami centrum metropolii (Gdańskiem, Gdynią, Wejherowem, Redą, Rumią, Tczewem, Żukowem i Pruszczem Gdańskim). Wyniki prowadzonych badań wskazują, że przyrost powierzchni terenów zabudowanych w granicach OChK’ów, w stosunku do pierwszego dziesięciolecia istnienia tych obszarów, waha się od ok. 30% do ponad 120% pierwotnej powierzchni zabudowy.
Najsilniejszym przekształceniom i na największej powierzchni uległy agrocenozy pól uprawnych, ekosystemy bagienne i brzegowe – zarówno cieków jak i jezior. Katastrofalnej przemianie uległy ekosystemy brzegowe Zatoki Puckiej, a w ujęciu powierzchniowym od ok. 10% do 30% powierzchni obszarów chronionych bezpowrotnie utraciło swoje pierwotne walory przyrodnicze i krajobrazowe, dla ochrony których zostały ustanowione.

 

Jarosław Czochański, Paweł Wiśniewski

DOLINY RZECZNE JAKO KORYTARZE EKOLOGICZNE – STRUKTURA, FUNKCJE I ROLA W OCHRONIE ZASOBÓW PRZYRODY

Doliny rzeczne, będące względnie najtrwalszymi formami struktury krajobrazu, stanowią naturalne łączniki pomiędzy ekosystemami, obiektami przyrodniczymi, obszarami i regionami, umożliwiając przemieszczanie się materii i energii w środowisku, a wraz z nimi jego składowych geochemicznych i biologicznych. Stanowią więc klasyczną i podstawową formę korytarzy ekologicznych, zapewniając zachowanie łączności przestrzennej i umożliwiając migrację roślin, zwierząt lub grzybów. Walory przyrodnicze dolin rzecznych oraz ich rola w przenoszeniu diaspor i organizmów, czynią z nich istotny element sieci obszarów Natura 2000, a także jeden z podstawowych czynników krajobrazotwórczych.
Wyznaczenie sieci korytarzy ekologicznych i zapewnienie im trwałości funkcjonowania, a także ich uwzględnienie w dokumentach planistycznych na poszczególnych szczeblach samorządu terytorialnego, powinno być istotnym elementem realizacji celów i zasad ochrony przyrody. Jednocześnie takie działanie będzie sprzyjać ochronie samych dolin rzecznych i ich dużego zróżnicowania biocenotyczno-krajobrazowego. W pracy przedstawiono koncepcję systemu korytarzy ekologicznych, opracowaną dla celów planowania przestrzennego na przykładzie województwa pomorskiego. Szczególną uwagę zwrócono na korytarze przebiegające wzdłuż cieków i dolin rzecznych. Analizie poddano m.in. relacje przestrzenne między projektowaną siecią korytarzy ekologicznych a siecią krajową oraz obszarami prawnej ochrony przyrody, w tym obszarami Natura 2000.
W zależności od rangi oddziaływań i zasięgu w przestrzeni geograficznej wyróżniono lądowe korytarze ponadregionalne, regionalne i subregionalne. Różnorodność krajobrazowo-przyrodnicza, rozkład przestrzenny jednostek fizycznogeograficznych, rzeźba terenu i układ dolin rzecznych sprawiają, że w obszarze niemal wszystkich gmin i powiatów województwa pomorskiego zlokalizowano obszary mogące pełnić funkcje korytarzy ekologicznych różnej rangi. W niektórych gminach ich udział w ogólnej powierzchni wynosi ponad 50%. W skali województwa stanowią one 27,7% jego powierzchni, a znaczną ich część stanowią właśnie ekosystemy dolinne.

 

Mateusz Danilczyk, Magdalena Grabowska, Justyna Samosiuk, Anna Cebulska

PORÓWNANIE SKŁADU GATUNKOWEGO I LICZEBNOŚCI FITOPLANKTONU ZIMOWEGO W LITORALU DWÓCH JEZIOR POJEZIERZA AUGUSTOWSKO-SUWALSKIEGO

Badania składu jakościowego i ilościowego fitoplanktonu prowadzono w litoralu jezior Necko i Sajno położonych na Pojezierzu Suwalsko-Augustowskim w sezonach zimowych 2013-2014 i 2015-2016. Oba sezony badawcze obejmowały okres od początku zlodzenia (grudzień) do chwili całkowitego ustąpienia pokrywy lodowej (marzec). Próby wody do analiz fitoplanktonu i do oznaczeń podstawowych fizyko-chemicznych parametrów wody pobierano w odstępach dwutygodniowych. W fitoplanktonie obu ekosystemów wodnych największe liczebności osiągały z reguły kryptofity, okrzemki i zielenice, a największą różnorodnością gatunkową odznaczały się okrzemki. W sezonie 2013-2014 najczęściej i najliczniej występującymi gatunkami okrzemek były Fragilaria crotonensis, Cocconeis placentula, Fragilaria capucina i Melosira varians. W drugim okresie dominowały Cyclotella radiosa, Melosira varians i Cocconeis placentula. Większą różnorodnością gatunkową fitoplanktonu odznaczało się jezioro Sajno. Struktura fitoplanktonu zimowego i stężenia biogenów wskazują na mezoeutroficzny charakter wód jeziora Sajno i eutroficzny – Necka.

 

Andrzej Długoński

USŁUGI EKOSYSTEMOWE PARKÓW WYPOCZYNKOWYCH STREFY SRÓDMIEJSKIEJ MIASTA ŁODZI

Usługi ekosystemowe definiowane są najczęściej jako korzyści oferowane społeczeństwu wynikające z naturalnych procesów ekosystemu (Baur ed. 2014). Pomimo dużej liczby publikacji o usługach ekosystemowych w skali globalnej, niewiele z nich dotyczy studiów przypadku miast (Haase ed. 2014) np. Polski Centralnej - Łodzi, w tym ich zasób przyrodniczych np. terenów zieleni. Dotychczas usługi ekosystemowe terenów zieleni miasta Łodzi nie zostały gruntownie zbadane (głównie ze względu na niepełny zbiór informacji dotyczący ich aktualnego stanu zagospodarowania) zwłaszcza w najstarszej części miasta (strefie śródmiejskiej). Tereny zieleni strefy śródmiejskiej stanowią głównie parki wypoczynkowe, które powstawały równocześnie z dynamicznie rozwijającym się centrum XIX-wiecznej przemysłowej Łodzi. Głównym nurtem badań referatu/artykułu jest próba odpowiedzi na pytanie: jaki jest aktualny zakres usług ekosytemowych parków wypoczynkowych strefy śródmiejskiej Łodzi oferowany mieszkańcom miasta? Podstawę do określenia usług ekosytemowych mogą stanowić aktualne badania kameralne i terenowe zawarte w monografii Atlas ekourbanistyczny zielonej infrastruktury miasta Łodzi. Tom 1. Teka Ia Parki strefy śródmiejskiej (Długoński i Szumański 2016) określająca właściwości ekourbanistyczne parków strefy śródmiejskiej.

Słowa kluczowe: usługi ekosystemowe, tereny zieleni, strefa śródmiejska, miasto Łódź

Źródła:
Baur J.W.R. (ed.) 2014. Urban Parks and Attitudes about Ecosystem Services: Does Park Use Matter? Vol. 32, 4/2014. Journal of Park and Recreation Administration, Sagamore publ.
Długoński A., Szumański M. 2016. Atlas ekourbanistyczny zielonej infrastruktury miasta Łodzi, Tom I. Tereny zieleni, Teka 1a. Parki strefy śródmiejskiej, Łódzkie Towarzystwo Naukowe, dotacja pokonkursowa WFOŚiGW w Łodzi, ISBN 978-83- 60655-83-2.
Haase D. (ed.) 2014. A quantitative review of urban ecosystem service assessments: concepts, models, and implementation. Ambio. 2014 May;43(4):413-33. doi: 10.1007/s13280-014-0504-0.

 

Magdalena Dzięgielewska, Iwona Adamska, Małgorzata Mikiciuk, Grzegorz Nowak, Piotr Ptak

WPŁYW CZYNNIKÓW BIOTYCZNYCH I ABIOTYCZNYCH NA ZDROWOTNOŚĆ KASZTANOWCÓW W AGLOMERACJI MIEJSKIEJ

Badania prowadzono w latach 2015-2016 na terenie Szczecina. Do badań wytypowano kasztanowce białe i czerwone rosnące na stanowiskach przyulicznych i parkowych. Obserwacjami objęto typowe pojawy fenologiczne drzew. Wegetacja kasztanowców w obserwowanym okresie średnio rozpoczęła się na początku drugiej dekady kwietnia, na stanowiskach przyulicznych, natomiast na stanowiskach parkowych była późniejsza o średnio 3-5 dni. Koniec opadania liści przypadał na pierwszą dekadę listopada. W pobranym materiale roślinnym określano zawartość barwników asymilacyjnych (chlorofilu oraz karotenoidów). W pierwszym terminie pomiaru większą zawartość oznaczanych barwników wykazano w liściach kasztanowca białego na stanowiskach przyulicznych niż w parkach. Zależności takiej nie stwierdzono dla kasztanowca czerwonego. W lipcu oraz sierpniu większą zawartość barwników u obydwu gatunków drzew stwierdzono na stanowiskach położonych w zieleńcach miejskich. W lipcu wykazano także, niezależnie od stanowiska, większą zawartość barwników asymilacyjnych w liściach kasztanowca czerwonego. Wśród grzybów zasiedlających kasztanowce najczęściej notowano sprawców mączniaka prawdziwego oraz antraknozy. Grzyby te znalazły lepsze warunki do rozwoju na stanowiskach położonych przy ulicy. Przejawiało się to: większą liczbą taksonów, wyższym stopniem porażenia badanych roślin oraz zasiedlenia powierzchni ich liści. Na kasztanowcu czerwonym mączniak prawdziwy pojawiał się szybciej i wcześniej opanowywał wszystkie liście drzew, a sprawca antraknozy wykazywał się zbliżoną dynamiką na obydwu żywicielach. Obserwacje rozwoju szrotówka kasztanowcowiaczka rozpoczęto w maju. Lot motyli pierwszego pokolenia był rozciągnięty w czasie i trwał do początku lipca. Szczytowy wylot motyli pokolenia letniego przypadł w pierwszej dekadzie lipca. Motyle trzeciego pokolenia pojawiły się w sierpniu, a ich lot trwał do połowy września. Stopień uszkodzenia drzew przez larwy szrotówka był uzależniony od gatunku kasztanowca i lokalizacji stanowisk badawczych. Na kasztanowcu czerwonym uszkodzenie liści przez szkodnika nie przekroczyło 10%, natomiast na kasztanowcu białym wynosiło ponad 75%.

 

Małgorzata Falencka-Jabłońska

REZERWAT FLORYSTYCZNY "GRZĘDY" JAKO OBIEKT MODELOWY BADAŃ EKOSYSTEMÓW LEŚNYCH

Kompleks leśny „Grzędy” położony jest w północno-wschodniej części Środkowego Basenu Biebrzy i aktualnie wchodzi w skład Biebrzańskiego Parku Narodowego. Około 30% powierzchni tego kompleksu zostało objęte w 1921 r ochroną rezerwatową. Powołany wówczas rezerwat florystyczny „Grzędy” należy do najstarszych tego typu obiektów w Polsce.
Celem wieloaspektowych badań, których wyniki zostaną przedstawione w referacie było określenie tempa i kierunków przemian szaty roślinnej tego kompleksu leśnego, położonego w warunkach izolacji wśród bagien i torfowisk a tym samym ograniczonej antropopresji. Szczególną uwagę zwrócono w badaniach prowadzonych w latach 1989-2011 na rolę różnorodności biologicznej w kształtowaniu wewnętrznej struktury ekosystemów leśnych i ich stabilności.
Zachowanie bogactwa oraz różnorodności zbiorowisk leśnych a także ich dynamika poddana ocenom w ostatnim osiemdziesięcioleciu, z wykorzystaniem materiałów archiwalnych, stanowią odzwierciedlenie procesów i mechanizmów gwarantujących znaczny stopień ich naturalności.
Dysponując wręcz modelowym obszarem wskazano efekty jego wykorzystania go do długoterminowych i kompleksowych badań zmian roślinności w czasie i przestrzeni, a w szczególności czynniki decydujące o stabilności zbiorowisk roślinnych i procesach sukcesji oraz stopniu podatności na wnikanie gatunków obcych, rolę statusu ochrony oraz metod gospodarki leśnej oraz prognoz w kształtowaniu leśnej różnorodności biologicznej ( badania te przeprowadzono dzięki współpracy z prof. dr hab. Andrzejem Nienartowiczem).

 

Izabella Franiel, Agnieszka Kompała-Bąba

WPŁYW ODPADÓW POPRZEMYSŁOWYCH NA JAKOŚĆ NASION I SIEWEK BETULA PENDULA ROTH

Odpady poprzemysłowe, ze względu na swój skład i lokalizację, stanowią ogromny problem zdrowotny, ekonomiczny i architektoniczny dla lokalnej społeczności. Celem badań było określenie jakości nasion i siewek pochodzących z terenów poprzemysłowych w porównaniu z nasionami z terenów nie poddanych presji antropogenicznej. Ponadto próbowano określić przydatność siewek pochodzących z nasion zebranych z drzew rosnących na obu siedliskach do rekultywacji z użyciem kompostu z miejskiej kompostowni w Katowicach. W części terenowej badań wyznaczono po 10 drzew B.pendula w tej samej klasie wieku, na każdej powierzchni badawczej zlokalizowanej na dwóch typach odpadów pocynkowych i pogórniczych oraz na terenie referencyjnym oddalonym od Katowic o 60 km. W części laboratoryjnej oprócz zbadania jakości wybranych siedmiu parametrów generatywnych, obserwowano rozwój siewek w eksperymencie wazonowym na podłożu z opadami poprzemysłowymi oraz z kompostem . W obliczeniach statystycznych wykorzystano Analizę PCA (dla 7 cech generatywnych), test Kruskal-Wallisa (jakość nasion) oraz analizę dwuczynnikową i miarę agregatową (dla eksperymentu wazonowego). Można stwierdzić, że jakość nasion mierzona parametrem zdolności kiełkowania jest lepsza dla nasion pochodzących z hałd w porównaniu z tymi z terenów nie zanieczyszczonych. Natomiast jakość siewek z nasion z hałd gwałtownie obniża się w 10 i 14 tygodniu od wysadzenia na podłoże ze zwałów. Zastosowanie kompostu nie przyczynia się znacząco do zwiększenia efektów rekultywacji, ponieważ siewki szybciej zamierają na podłożu z jego dodatkiem. Przyczyną może być niska jego jakość, jak również użyte podczas produkcji związki wapnia podnoszące wartości pH.

 

Dorota Gawenda-Kempczyńska, Tomasz Załuski

ZRÓŻNICOWANIE SKŁADU GATUNKOWEGO I STRUKTURY LASÓW ŁĘGOWYCH RÓWNINY URSZULEWSKIEJ

Lasy łęgowe występujące w mezoregionie Równiny Urszulewskiej reprezentowane są przez zespoły roślinne związku Alno-Ulmion, klasy Querco-Fagetea. Są to często spotykane w niżowej części Polski: Fraxino-Alnetum i Ficario-Ulmetumoraz rzadziej notowany Cariciremotae-Fraxinetum. Celem wykazania różnic pomiędzy analizowanymi łęgami zestawiono parametry charakteryzujące ich uwarunkowania siedliskowe oraz strukturę i skład gatunkowy.
O zróżnicowaniu składu gatunkowego analizowanych zespołów decydują głównie warunki wodne, w jakich się rozwijają. Łęg Fraxino-Alnetum spotykany jest w pobliżu cieków wodnych lub jezior, wśród zwartych kompleksów leśnych lub na izolowanych stanowiskach wśród wilgotnych łąk, pojawiając się tam głównie w wyniku ich zarastania. Fitocenozy Ficario-Ulmetum rozwijają się zwykle w bezpośrednim sąsiedztwie niewielkich śródleśnych rzek i strumieni, m.in. odprowadzających wody z ekosystemów źródliskowych. Spotykane są w strefie przejścia grądów i innych lasów łęgowych. Charakteryzują się niedużym stopniem wilgotności. Płaty Cariciremotae-Fraxinetum związane są z ekosystemami źródliskowymi. Rozwijają się na dnie nisz źródliskowych, gdzie zajmują specyficzne siedliska będące mozaiką miejsc wysięku wody, przepływających strumieni i kęp drzew na mineralnych wyniesieniach.
Analiza składu gatunkowego łęgów Równiny Urszulewskiej wykazała, iż największym bogactwem gatunkowym charakteryzuje się Cariciremotae-Fraxinetum, gdzie zanotowano łącznie ponad 200 taksonów. Udokumentowane fitocenozy prezentują niżową postać tego zespołu, różniącą się od postaci typowej brakiem lub małą stałością niektórych gatunków górskich. Różnią się od pozostałych typów łęgów m.in. większym udziałem gatunków z klasy Montio-Cardaminetea. Optimum występowania mają tu np.: Carexremota, Alliumursinum, Veronica beccabunga, Epilobium roseum oraz źródliskowe gatunki mchów. Zespół Fraxino-Alnetum różni się od pozostałych łęgów m.in. większym udziałem gatunków łąkowych. W fitocenozach Ficario-Ulmetum większą stałość wykazują wczesnowiosenne geofity: Ficariaverna, Gagealutea, Anemone ranunculoides i Adoxa moschatellina. Zaznacza się również większy udział gatunków z klasy Artemisietea vulgaris.

 

Robert Hanczaruk, Agnieszka Kompała-Bąba

STRUKTURA FUNKCJONALNA ZBIOROWISK ROŚLINNYCH DOLINY RZEKI KŁODNICY

Kłodnica to jedna z najsilniej antropogenicznie przekształconych dolin rzecznych w Polsce. Silny rozwój przemysłu i urbanizacja doprowadziły do znacznego przekształcenia roślinności, zmiany warunków abiotycznych i zanieczyszczenia rzeki na znacznym obszarze.
Celem badań było przedstawienie struktury funkcjonalnej roślinności doliny rzeki Kłodnicy w zależności od jej antropogenicznych przekształceń. Wzdłuż 2 odcinków badawczych – półnaturalnego (Katowice) i antropogenicznego (Gliwice), wykonano 100 zdjęć fitosocjologicznych o powierzchni 25 m2, które sklasyfikowano wykorzystując metodę UPGMA i wskaźnik podobieństwa Bray-Curtis. Dane dotyczące cech funkcjonalnych gatunków i ich preferencji środowiskowych uzyskano z ogólnodostępnych baz danych (BiolFlor, LEDA). W celu określenia zróżnicowania roślinności przeprowadzono analizę DCA. Rozmieszczenie zbiorowisk wykazało gradient związany z światłem, produktywnością, odczynem i wilgotnością podłoża oraz intensywnością antropogenicznych zaburzeń.
W Gliwicach, w miejscach otwartych, wielkopowierzchniowe agregacje tworzą gatunki inwazyjne, o szybkim tempie wzrostu, dużej powierzchni blaszki liściowej oraz znacznych zdolnościach do regeneracji i rozmnażania wegetatywnego (Aster novi-belgii, Helianthus tuberosus, Reynoutria japonica, Solidago canadensis, S. gigantea). W miejscach zacienionych, o kwaśniejszym i zasobniejszym w materię organiczną podłożu odnotowywano małopowierzchniowe zbiorowiska okrajkowe budowane przez taksony jedno- i dwuletnie, rozmnażające się generatywnie, o niższym wzroście i wyższej wartości SLA (Ballota nigra, Chelidonium majus, Galeopsis pubescens, Impatiens parviflora). W Katowicach, w miejscach otwartych, na podłożach o wyższym pH, odnotowywano fitocenozy łąkowe i szuwarowe z dominacją wieloletnich gatunków rodzimych (Calamagrostis epigejos, Carex rostrata, Deschampsia caespitosa, Phalaris arundinacea, Phragmites australis, Scirpus sylvaticus).

 

Piotr Hulisz, Agnieszka Piernik, Arkadiusz Krawiec, Maciej Walczak

CZY MOŻLIWA JEST REWITALIZACJA REZERWATU HALOFITÓW W CIECHOCINKU?

Rezerwat halofitów „Ciechocinek” (1,88 ha) położony jest w dolinie Wisły w bezpośrednim sąsiedztwie tężni solankowych Uzdrowiska Ciechocinek S.A.. Solanki na tym terenie eksploatowane były już w średniowieczu. Rezerwat został zatwierdzony 26 kwietnia 1963 roku, Zarządzeniem nr 75 Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego. Po melioracji doliny Wisły poziom zasolonych wód gruntowych obniżył się poza zasięg strefy korzenienia się roślin, czego skutkiem jest obserwowany dzisiaj prawie całkowity zanik roślinności słonolubnej w rezerwacie. W związku z tym celem niniejszej pracy jest odpowiedź na pytanie czy jest możliwa rewitalizacja tego rezerwatu? Do realizacji tego celu posłużyły następujące zadania badawcze: 1) określenie stanu środowiska przed podjęciem działań rewitalizacyjnych, 2) wyjaśnienie przyczyn i mechanizmów zasolenia gleb i wód na tym obszarze, 3) oszacowanie ilości słonych wód gwarantujących utrzymanie się i rozwój populacji słonorośli, 4) ocena przydatności/możliwości wykorzystania wód słonych i solanek uzdrowiskowych do nawadniania rezerwatu. W wyniku przeprowadzonych badań stwierdzono, że roślinność halofilna (głównie Salicornia europaea) występuje wyłącznie na dnie rowu przecinającego rezerwat, gdzie zasolenie gleb wynosiło od 2,8 do 4,5% NaCl. W pozostałych kontrolowanych punktach było ono niższe od 0,05% NaCl, a dominującymi gatunkami roślin były Alopecutus pratensis, Arrhenatherum elatius, Poa pratensis oraz Poa subaerulea. Badania mikrobiologiczne zasolonych wód basenowych uzdrowiska wykazały, że badane wody nie stanowią zagrożenia dla środowiska glebowego obszaru rezerwatu. Na podstawie analizy warunków geologicznych oraz uwarunkowań glebowych wykazano, że okresowe podtapianie terenu rezerwatu wodami pochodzącymi z uzdrowiska nie wpłynie na zasolenie gruntów sąsiadujących, a spowoduje oczekiwany wzrost wilgotności i zasolenia gleb w jego obrębie. To z kolei będzie warunkowało rozprzestrzenianie się słonorośli.

 

Andrzej Hutorowicz, Marcin Białowąs, Bronisław Długoszewski, Lech Doroszczyk

METODY HYDROAKUSTYCZNE - NARZĘDZIE BADAŃ ELODEIDÓW W JEZIORACH

Metody hydroakustyczne pozwalają stosunkowo szybko zbierać informację przestrzenną w skali całego jeziora, a jednocześnie charakteryzują się dużą rozdzielczością. Ich zaletą jest też stosunkowo mała kosztochłonność badań, gdyż obsługa echosond nie wymaga zaangażowania dużych zespołów ludzkich. Badania hydroakustyczne można prowadzić niezależnie od aktualnej przezroczystości wody, zafalowania powierzchni jeziora, czy też zachmurzenia – czynników niezwykle istotnych podczas wykonywania zdjęć lotniczych czy satelitarnych. Badania hydroakustyczne umożliwiają zebranie informacji (wykorzystywanych w ocenie stanu ekologicznego jezior na podstawie wskaźnika ESMI) o głębokości maksymalnego zasięgu roślinności podwodnej (Cmax) oraz stopnia pokrycia powierzchni dna roślinnością (wyrażonego w procentach), a także objętości zajmowanej przez rośliny w stosunku do objętości fitolitoralu lub objętości całego jeziora, maksymalnej i średniej wysokości roślin w funkcji głębokości ich występowania.
Badania hydroakustyczne jeziora Dobrąg przeprowadzono od 27 lipca do 3 sierpnia 2016 roku. Pomiary występowania makrofitów zanurzonych wykonano przy pomocy echosondy SIMRAD o częstotliwości 120 kHz. Sondowanie jeziora prowadzono wzdłuż 85 transektów prostopadłych do linii brzegowej, zachowując prędkość ok. 0,5 m/s. Do echosondy podłączony był notebook wraz z odbiornikiem GPS, który umożliwiał rejestrację wyników pomiarów wraz z pozycją geograficzną. Analizy echogramów przeprowadzono w laboratorium przy pomocy programu SONAR5, który umożliwia analizę wysokości makrofitów zanurzonych, wyznaczanej w odniesieniu do zidentyfikowanego dna. Na podstawie tak opracowanych danych sporządzono aktualny plan batymetryczny oraz mapy przestrzennego rozmieszczenia średnich wysokości hydrofitów zanurzonych oraz średniego pokrycia dna roślinnością przy pomocy programu SURFER. Przeprowadzono analizę zależności zobrazowania rozmieszczenia hydrofitów zanurzonych w jeziorze Dobrąg od stopnia pokrycia fitolitoralu transektami.

 

Mariusz Kistowski

POŻADANE KIERUNKI KSZTAŁTOWANIA KRAJOBRAZU POJEZIERZA KASZUBSKIEGO W ŚWIETLE JEGO DOTYCHCZASOWEJ TRANSFORMACJI (NA PRZYKŁADZIE OB SZARU MIEDZY GDAŃSKIEM A KARTUZAMI)

Planowanie zagospodarowania przestrzennego obszarów podmiejskich wymaga uwzględnienia kryteriów przyrodniczych i krajobrazowych. Na wybranym do badań fragmencie Pojezierza Kaszubskiego o powierzchni 190 km2, położonym między Gdańskiem a Kartuzami (189 km2), stanowiącym w ostatnim ćwierćwieczu obszar dynamicznego rozwoju zabudowy, dokonano – na podstawie szerokiego zestawu numerycznych danych przestrzennych – analizy i oceny rozwoju zabudowy w latach 1987-2012 i jej związków z wybranymi cechami środowiska przyrodniczego oraz wpływu na degradację walorów wizualnych krajobrazu. Stwierdzono niewielką ujemną korelację frekwencji terenów zabudowanych z wysokościami względnymi oraz istotny wpływ zabudowy na natężenie degradacji walorów wizualnych krajobrazu. We wskazanym okresie wzrost powierzchni zabudowanej wyniósł 137% i trend ten może być kontynuowany, w świetle ustaleń gminnych dokumentów w zakresie planowania przestrzennego. Aktualne zagospodarowanie w niewielkim stopniu koliduje z elementami struktury ekologicznej przestrzeni: płatami i korytarzami, ale planowane inwestycje, szczególnie metropolitalna obwodnica drogowa, może ograniczyć sprawność funkcjonowania korytarza ekologicznego doliny Raduni. W celu minimalizacji negatywnych skutków dla środowiska, sformułowane zostały rekomendacje w zakresie kształtowania i ochrony krajobrazu odniesione do 12 typów stref, którym przypisano zróżnicowane polityki przestrzenne. Wyznaczenie tych stref przebiegało dwustopniowo. Pierwszy etap polegał na delimitacji jednostek o charakterze zbliżonym do ekosystemów, na podstawie dominującego kryterium pokrycia terenu. Drugi polegał na wydzieleniu stref, cechujących się zbliżoną sekwencją typologiczną i przestrzenną układu tych jednostek. Najbardziej rozległe typy stref obejmują duże kompleksy leśne, użytki rolne z przewagą pól uprawnych (agroekosystemów), wielofunkcyjne osadnictwo wiejskie oraz tereny suburbialne.

 

Beata Klimek, Maria Niklińska, Marcin Chodak, Marcin Gołębiewski, Marcin Sikora, Edyta Deja-Sikora, Małgorzata Jaźwa

RÓŻNORODNOŚĆ GENETYCZNA GRZYBÓW W GLEBACH LEŚNYCH POLSKI

Mikroorganizmy glebowe odgrywają kluczową rolę w przepływie energii i krążeniu materii w ekosystemach lądowych. Celem badań było określenie, czy różnorodność genetyczna mikroorganizmów glebowych zależy od różnorodności roślin. Badano zróżnicowanie genetyczne grzybów na 35 stanowiskach leśnych w siedmiu typach lasów (Polska): bory suche i świeże, buczyny kwaśne i żyzne, grądy, dąbrowy świetliste oraz łęgi. Na każdym stanowisku wykonano zdjęcia fitosocjologiczne na 100m2 reprezentatywnych powierzchniach i pobrano mieszane próby gleby z obszarów zdjęć fitosocjologicznych, osobno dla poziomu O i poziomu A gleby. Zebrano 35 prób gleby poziomu A i jedynie 24 próby gleby poziomu O. Zmierzono szereg właściwości fizykochemicznych gleby, w tym zawartość pierwiastków biogennych oraz pH. DNA ekstrahowano bezpośrednio z gleby w 3 powtórzeniach. Skład taksonomiczny grzybów określono za pomocą sekwencjonowania (Illumina), wyznaczając unikalne sekwencje (OTU). Na powierzchniach badawczych stwierdzono łącznie 181 gatunków roślin naczyniowych. Wykazano, że różne typy lasów charakteryzują się swoistym składem mikroorganizmów glebowych. Największe zróżnicowanie mikroorganizmów stwierdzono w grądach i buczynach żyznych. Źródłem zróżnicowania bakterii glebowych jest materia organiczna pochodzenia roślinnego oraz właściwości fizykochemiczne gleby.

 

Agnieszka Kompała-Bąba, Izabella Franiel, Katarzyna Radecka, Karolina Ryś

STRUKTURA FUNKCJONALNA ZBIOROWISK ROŚLINNYCH WYSTĘPUJĄCYCH NA NIEUŻYTKACH CYNKOWO-OŁOWIOWYCH

Celem badań było poznanie struktury funkcjonalnej oraz zależności pomiędzy składem funkcjonalnym zbiorowisk roślinnych a wybranymi parametrami fizyko-chemicznymi podłoża.
W terenie wyznaczono 40 poletek badawczych o powierzchni 25 m2 w płatach roślinności zdominowanych przez różne gatunki roślin zielnych. Obiekt badań stanowiły osadniki odpadów poflotacyjnych powstałych w wyniku przerobu rud cynkowo-ołowiowych położone na obszarze Bytomia (Wyżyna Śląska). Na poletkach wykonano spisy florystyczne oraz określono procentowe pokrycie gatunków. Z każdej powierzchni pobrano ponadto próby glebowe, w których określono: skład granulometryczny, kwasowość wymienną (pH w KCl), EC, zawartość CaCO3, straty prażenia (LOI), pojemność wodną (WHC%), N azot ogólny, całkowitą zawartość pierwiastków (Cd, Zn, Pb, Mn, Mg, Fe). Z dostępnych baz danych wybrano do dalszych analiz następujące cechy roślin: trwałość (gatunki jednoroczne, dwuletnie, wieloletnie, SLA (specific leaf area), powierzchni liścia, masa liścia, wysokość roślin, boczny rozrost (lateral spread), liczba nasion, masa nasion, typ reprodukcji (wegetatywny, generatywny, mieszany)., rodzaj dyspersji sposób rozsiewania. Analiza RDA wykazała zależności pomiędzy składem funkcjonalnym roślinności a gradientem związanym z zawartością metali ciężkich w podłożu (Fe, Pb, Zn). Z wyższą zawartością żelaza w podłożu oraz grubszą frakcją, a także wyższą pojemnością wodną (WHC%), zawartością materii organicznej, ogólnego azotu związane są gatunki rozmnażające się głównie wegetatywnie, o większej powierzchni i masie blaszki liściowej oraz długości pędu (Phragmites australis, Lysimachia vulgaris, Epilobium hirsutum). Z kolei z miejscami o podwyższonej koncentracji Pb, czy Zn, zawartości węglanu wapnia, wyższym pH, związane są gatunki o mniejszej długości pędu i powierzchni blaszki liściowej, rozmnażające generatywnie (Silene vulgaris, Echium vulgare, Daucus carota, Cardaminopsis arenosa, Reseda lutea).

 

Dominik Kopeć, Agnieszka Piernik, Dariusz Kamiński, Justyna Wylazłowska, Anna Halladin-Dąbrowska

WYKORZYSTANIE DANYCH HIPERSPEKTRALNYCH I SKANINGU LASEROWEGO DO IDENTYFIKACJI ROŚLINNOŚCI HALOFILNEJ

Metody teledetekcyjne są coraz powszechniej wykorzystywane do kartowania roślinności ponieważ dają możliwość szybkiego zbierania precyzyjnych danych przestrzennych. W porównaniu do tradycyjnego kartowania terenowe wyróżniają się one ciągłością, obiektywizmem i powtarzalnością.
W ramach realizowanego w latach 2016-2018 projektu HabitARS podjęto się próby opracowania teledetekcyjnej metody identyfikacji siedliska śródlądowe halofilne zbiorowiska szuwarowo-łąkowe (kod 1340). Badania realizowane są na dwóch obszarach Natura 2000: Słone Łąki w Pełczyskach (PLH100029), Ostoja Nadwarciańska (PLH300009). Metody teledetekcyjne wykorzystane w projekcie opierają się na danych pozyskiwanych z pułapu lotniczego. Zastosowane zostały: Lotniczy Skaning Laserowy (ALS), dane hiperspektralne (HySpec). Jednocześnie z pozyskaniem danych lotniczych w terenie prowadzone były prace botaniczne, których celem było zebranie wzorców do treningu i walidacji danych teledetekcyjnych.
Komplet danych lotniczych i naziemnych botanicznych posłużyły do przeprowadzenia klasyfikacji nadzorowanej przy wykorzystaniu algorytmu Random Forest.
W przypadku Ostoi Nadwarciańskiej najlepsze klasyfikacje pozwoliły uzyskać dokładność całkowitą na poziomie 95%, a współczynnik Kappa 0,91. Natomiast w przypadku SOO Słone Łąki w Pełczyskach otrzymane wartości były niższe i wyniosły odpowiednio 88% i 0,82. Wstępne wyniki wskazują, iż zastosowana metoda badań jest obiecującym narzędziem dla wsparcia identyfikacji roślinności halofilnej. Jednocześnie rezultaty są silnie uzależnione od wielu czynników, między innymi wewnętrznego zróżnicowania siedliska (skład gatunkowy, fizjonomia, sposób użytkowania).
Badania były realizowane w ramach projektu HabitARS „Innowacyjne podejście wspierające monitoring nieleśnych siedlisk przyrodniczych Natura 2000, z wykorzystaniem technik teledetekcyjnych” finansowanego z Programu Strategicznego „Środowisko naturalne, rolnictwo i leśnictwo” - Biostrateg przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju.

 

Marta Lis, Lucjan Rutkowski, Agnieszka Piernik

FLORA TRAWNIKÓW PRZYTĘŻNIOWYCH UZDROWISK

Przedmiotem badań była flora występująca w bezpośrednim sąsiedztwie tężni solankowych kujawskich uzdrowisk, tj. Ciechocinka i Inowrocławia. Badania florystyczne przeprowadzone zostały w sezonie wegetacyjnym w 2014 roku. W wyniku prac terenowych oraz kameralnych zanalizowano florę pod kątem składu gatunkowego, przynależności gatunków do rodzin, form życiowych oraz preferencji siedliskowych (na podstawie ekologicznych liczb wskaźnikowych Ellenberga).
Zinwentaryzowano 82 gatunki roślin w Ciechocinku i 32 gatunki w Inowrocławiu, przy czym 11 gatunków wspólnych w obu uzdrowiskach. Stwierdzono obecność halofitów obligatoryjnych (5 gatunków w Ciechocinku, tj. Aster tripolium, Atriplex prostata, Salicornia europaea, Glaux maritima, Spergularia salina i 3 w Inowrocławiu, tj. Atriplex prostrata, Salicornia europaea, Spergularia salina), halofitów fakultatywnych (3 gatunki w Ciechocinku,7 w Inowrocławiu). Najliczniej reprezentowane były rodziny: Asteraceae, Poaceae, Fabaceae (w Ciechocinku) i Fabaceae, Asteraceae, Plantaginaceae (w Inowrocławiu). Wśród form życiowych flory przytężniowej obu uzdrowisk dominują hemikryptofity. Porównując preferencje siedliskowe flory trawników, na podstawie liczb wskaźnikowych Ellenberga, można stwierdzić różnice warunków panujących na obu badanych stanowiskach. W Inowrocławiu występują gatunki charakteryzujące się większymi wymaganiami odnośnie wilgotności, poziomu trofizmu oraz preferujące gleby o wyższym pH niż gatunki roślin notowane w Ciechocinku. Wyniki wskazują, że flora przytężniowa obu uzdrowisk jest podobna pod względem wskaźnika zasolenia, świetlnego oraz termicznego.

 

Paweł M. Loro

STATEGIE ŻYCIOWE ROŚLIN I POROSTÓW W EKOSYSTEMIE LĄDOWYM MORSKIEJ ANTARKTYKI

Klasyfikacja organizmów CSR wg Grime (1977, 1988) znalazła zastosowanie w pozycji jaką zajmują poszczególne gatunki w ekosystemie. Globalną analizę tego problemu podjęli m.in. Pierce et al (2017). Zbadali oni strategie życiowe roślin wszystkich obszarów Ziemi za wyjątkiem obszaru Antarktyki. Obszar morskiej Antarktyki w rozumieniu Holdgate (1964) wyróżnia się w regionie antarktycznych pustyń polarnych zdecydowaną dominacją roślin zarodnikowych ale również obecnością dwóch gatunków roślin naczyniowych, których brakuje w części południowej subregionu obejmującego wnętrze kontynentu Antarktyki (Green 1964). Analizę strategii życiowych roślin i porostów Morskiej Antarktyki oparto w głównej mierze na analizie barwników odpowiedzialnych za fotosyntezę. Szczególną rolę aparatu asymilacyjnego w ocenie strategii życiowych podkreślali m.in. Wilson, Thompson i Hodgson (1999). Do celów poniższej pracy zbadano zawartość chlorofilu 30 gatunków porostów, mszaków i roślin naczyniowych. Na tej podstawie, uwzględniając inne czynniki warunkujące oraz określające wzrost i rozwój badanych gatunków określono ich pozycję w systemie klasyfikacyjnym CSR strategii życiowych Grime'a.

Literatura
Greene S. W. 1964. Plants of the land. In: R. Priestley, R. J. Adie and Robin G. de Q. (eds), Antarctic research. — Butterworth and Co. Ltd., London, 240—251.
Grime J P 1977. Evidence for the existence of three primary strategies in plants and its relevance to ecological and evolutionary theory. American Naturalist 111, 1169–1194.
Grime J. Ph. 1988. The C-S-R model of primary plant strategies - origins, implications and tests. In: L. D. Gottlieb et al. (eds.), Plant Evolutionary Biology. Chapman and Hall Ltd, ss. 371-393.
Holdgate M. W. 1964. Terrestrial ecology in the maritime Antarctic. In: Biologie Antarctique, Eds. R. Carrick, M. W. Holdgate, J. Prevost Hermann, Paris: 181—194.
Pierce et al 2017. A global method for calculating plant CSR ecological strategies applied across biomes world-wide. Functional ecology 31, 444-457.
WILSON, P.J., K. THOMPSON and J.G. HODGSON 1999. Specific leaf area and leaf dry matter content as alternative predictors of plant strategies New Phytol. (1999),143, 155–162

 

Grażyna Łaska

MODELE ZALEŻNOŚCI POMIĘDZY DYNAMIKĄ ROŚLINNOŚCI A DYNAMIKĄ POPULACJI W DŁUGOTERMINOWYCH BADANIACH EKOLOGICZNYCH. ZABURZENIA ANTROPOGENICZNE

Celem pracy jest określenie zależności pomiędzy zmiennością strukturalnych cech populacji Carex digitata a dynamiką naturalnych i zaburzonych antropogenicznie zbiorowisk grądowych, w cyklu 29-letnich badań (1987-2015) prowadzonych na stałych powierzchniach badawczych w Puszczy Knyszyńskiej.
Wyniki niniejszych badań wskazują, że dynamika populacji w istotny sposób koresponduje z dynamiką zbiorowisk, a występujące zależności są odpowiedzią populacji Carex digitata na zmiany dynamiczne roślinności zachodzące w warunkach naturalnych (fluktuacja) oraz pod wpływem antropogenicznych czynników zaburzeń (degeneracja w wyniku pinetyzacji i następująca po niej regeneracja). Znajduje to odbicie w różnej organizacji przestrzennej badanych populacji, odmiennej strukturze wieku i strukturze wielkości osobników oraz w innych mechanizmach regulacji liczebności populacji w zróżnicowanych dynamicznie zbiorowiskach. Modele dynamiki populacji w świetle dynamiki naturalnych i zaburzonych zbiorowisk leśnych można tłumaczyć przyjmując pogląd o równowadze i nierównowadze w przyrodzie. W badaniach stwierdzono, że w ustabilizowanych zbiorowiskach, gdzie zmiany roślinności mają charakter niewielkich fluktuacji i wskazują na stan względnej równowagi w przyrodzie - populacja Carex digitata osiąga również fazę względnej równowagi. Liczebność populacji turzycy jest tutaj niska, a zmiany liczby osobników w 29-letnim cyklu badań mają charakter niewielkich fluktuacji. Inną zmienność cech populacji stwierdzono w antropogenicznie zaburzonym zbiorowisku. Procesowi degeneracji i regeneracji towarzyszą zarówno gwałtowne zmiany dynamiczne roślinności (stan nierównowagi), jak i gwałtowne zmiany strukturalnych cech populacji Carex digitata. Reakcja turzycy na zmiany dynamiczne zbiorowisk daje się wyjaśnić odmienną strategią życia, która różnicując właściwości morfologiczno-rozwojowe osobników, decyduje o zmienności wielu cech populacji.

 

Michał Łopata, Jolanta Grochowska, Renata Augustyniak, Renata Tandyrak, Katarzyna Parszuto, Marzena Karpienia

RÓŻNORODNOŚĆ WARUNKÓW TERMICZNYCH I TLENOWYCH W EKOSYSTEMACH LIMNICZNYCH PODDANYCH ANTROPOPRESJI - PRZYKŁAD GRUPY JEZIOR BARCZEWSKICH (POJEZIERZE OLSZTYŃSKIE)

W latach 2010-2011 przeprowadzono cykl badań limnologicznych kompleksu 11 jezior położonych w okolicach Barczewa. Stanowią one, zgodnie z regionalizacją Kondrackiego (1998) wschodni fragment Pojezierza Olsztyńskiego, a według Olszewskiego i Paschalskiego (1959) – fragment grupy pasymskiej, w obrębie zachodniej części Pojezierza Mazurskiego. Na potrzeby niniejszej pracy badane akweny (Podąbek, Świętajno, Kiełdynek, Pisz, Orzyc, Orzycek, Tumiańskie, Kierźlińskie, Dłużek, Kiermas, Umląg) autorzy nazwali kompleksem jezior barczewskich. W niniejszej pracy przedstawiono wyniki prac badawczych ukierunkowanych na rozpoznanie warunków termiczno-tlenowych, jako elementarnych czynników środowiskowych kształtujących funkcjonowanie badanych ekosystemów limnicznych.
Badania wykonywano pięciokrotnie w cyklu roku jeziorowego, począwszy od wiosny (kwiecień 2010r.), przez okres stagnacji letniej (czerwiec i sierpień), jesiennego mieszania wód (październik) aż do szczytu stagnacji zimowej (marzec 2011 r.). Pomiarów dokonywano w profilu pionowym słupa wody, na głęboczkach, z rozdzielczością 1,0 metra, przy użyciu termiczno-tlenowej sondy optycznej.
Wspólną cechą jezior, oprócz położenia, jest obecnie wysoka antropopresja, związana z przekształceniami zlewni w kierunku agrarnym i urbanistycznym. Z kolei elementami różnicującymi badane akweny są warunki morfometryczne i typy hydrologiczne. Wypadkową tych zmiennych jest mozaika typów mieszania – od polimiksji, przez tachy- i eumiksję aż do leniwego, bradymiktycznego charakteru cyrkulacji wód.
Wykazano, że wszystkie jeziora – pod względem kryterium tlenowego, należą do zbiorników eutroficznych, gdzie nadmiar materii organicznej w okresach stagnacji wód odpowiada za występowanie deficytów tlenowych, jednak dynamika zmian zawartości tego pierwiastka w cyklu roku jeziorowego jest w poszczególnych akwenach zróżnicowana i odpowiada ich indywidualnym cechom, różnicującym ich podatność na degradację.

 

Magdalena Mróz, Marcin Chodak, Katarzyna Sroka, Beata Klimek

WPŁYW REKULTYWACJI HAŁD SOSNĄ I OLSZĄ NA FUNKCJONOWANIE ZESPOŁÓW MIKROORGANIZMÓW GLEBOWYCH

Mikroorganizmy glebowe stanowią ważne ogniwo w procesie tworzenia gleby, dlatego są one przydatnym wskaźnikiem do oceny żyzności i jakości gleb. Celem niniejszej pracy było zbadanie wpływu nasadzeń olszy czarnej (Alnus glutinosa (L.) Gaertn.) i sosny zwyczajnej (Pinus sylvestris L.) na aktywność i różnorodność funkcjonalną bakterii glebowych na rekultywowanym terenie Kopalni „Szczakowa” na Górnym Śląsku. Wpływ nasadzeń dwoma gatunkami drzew na bakterie glebowe badano metodą płytek Biolog® typu EcoPlate. Oprócz parametrów mikrobiologicznych zmierzono również podstawowe właściwości fizykochemiczne gleby: pH, zawartość suchej masy i materii organicznej oraz przewodnictwo elektryczne roztworu glebowego (PEW). Wykazano, że olsza czarna wywiera pozytywny wpływ na aktywność i różnorodność funkcjonalną bakterii glebowych. Obecność olszy czarnej w postaci liniowych transektów wśród nasadzeń sosny przyczynia się do lepszego funkcjonowania biologicznego gleby (większej skuteczności rekultywacji), między innymi poprzez zwiększanie zawartości materii organicznej w glebie.

 

Marek Nieoczym

WPŁYW WARUNKÓW SIEDLISKOWYCH NA ZGRUPOWANIA PTAKÓW WODNYCH STAWÓW HODOWLANYCH

Badaniami objęto trzy kompleksy stawów hodowlanych zlokalizowanych na Lubelszczyźnie. Celem badań było wykazanie wpływu warunków siedliskowych na zasiedlanie stawów przez ptaki w różnych okresach fenologicznych. Przyjęto założenie, że na występowanie ptaków w większym stopniu mają wpływ właściwości zbiorników niż ich otoczenie. Wyróżniono następujące typy stawów: typ I reprezentowany przez kompleks Piaski – stawy otoczone przez krajobraz zurbanizowany, obsada zbiorników zróżnicowana pod względem struktury wiekowej karpia, istotny udział powierzchni szuwaru i otwartego lustra wody; typ II Kanie – kompleks leśny obsadzony dużym karpiem, dominacja zbiorników o dużej powierzchni i zróżnicowanej strukturze morfologicznej oraz z istotnym udziałem powierzchni szuwaru i lustra wody; typ III Siedliszczki – położony w krajobrazie rolniczym, obecność niewielkich, niezróżnicowanych zbiorników z dużym karpiem i słabo rozwiniętym szuwarem.
Stawy miały największe znaczenie dla ptaków w okresie lęgowym oraz podczas migracji. Najobficiej ptaki zasiedlały kompleks typu I natomiast najsłabiej – kompleks typu III. Istotniejsze dla ptaków okazały się warunki panujące w zbiornikach niż ich otoczenie. Położenie stawów typu I przy ruchliwej trasie w otoczeniu zabudowań i często penetrowane przez człowieka rekompensowane było przez korzystniejsze warunki siedliskowe panujące w zbiornikach w porównaniu z właściwościami stawów typu II i III.
Zachowanie zrównoważonej gospodarki hodowlanej wpływa korzystnie na strukturę jakościową i ilościową awifauny wodno-błotnej stawów rybnych.

 

Maria Niklińska, Katarzyna Szkaradek

PARAMETRY MIKROBIOLOGICZNE GLEB TORFOWISKOWISK WYSOKICH NATURALNYCH I PRZEKSZTAŁCONYCH

Badania przeprowadzono na terenie trzech torfowiskach wysokich (Wołosate, Wołosate II, Syhłowaciec) położonych w Bieszczadzkim Parku Narodowym. Obszar ten poddany został w latach 70.-80. XXw. melioracjom odwadniającym. Analizy miały na celu zbadanie parametrów mikrobiologicznych w częściach naturalnych torfowisk oraz obszarach torfowisk zmienionych antropogenicznie. W standardowych warunkach laboratoryjnych zmierzono wskaźnikowe tempo respiracji bazowej oraz biomasę mikroorganizmów (metoda dodatku substratu). Analizowano także profile fizjologiczne zespołów mikroorganizmów i różnorodność funkcjonalną na podstawie aktywności metabolicznej na płytkach Biolog®. Parametry mikrobiologiczne uzupełnione zostały o parametry fizykochemiczne: pH, WHC, procentową zawartość suchej masy oraz procentową zawartość materii organicznej. Najwyższe średnie tempo respiracji bazowej (0,135 ml CO2g-1·24h-1) oraz średnią biomasę (0,894 mg·g-1) stwierdzono w antropogenicznie zmienionej części torfowiska Wołosate. Najniższe wartości (0,036 ml CO2g-1·24h-1, 0,591 mg·g-1) zanotowano na zmeliorowanej części torfowiska Wołosate II. Wykazano korelację wskaźnikowego tempa respiracji od biomasy mikroorganizmów (R2=62%) oraz istotne statystycznie różnice między fragmentami naturalnymi i zmeliorowanymi torfowisk.

 

Katarzyna Parszuto, Paula Sieczko, Michał Łopata, Renata Tandyrak, Jolanta Grochowska, Grzegorz Wiśniewski, Renata Augustyniak

OCENA PROCESÓW PRODUKCJI I ROZKŁADU AUTOCHTONICZNEJ MATERII ORGANICZNEJ W WODACH JEZIOR BARCZEWSKICH NA PODSTAWIE DYNAMIKI BARWNIKÓW: CHLOROFILU A I FEOFITYNY A

Celem pracy było określenie intensywności procesów produkcji i rozkładu autochtonicznej materii organicznej w wybranych jedenastu jeziorach okolic Barczewa. Do oceny wykorzystano dynamikę stężeń barwników: chlorofilu a i feofityny a, które określono metodą spektrofotometryczną. Zróżnicowany wpływ czynników abiotycznych i biotycznych oraz cech morfometrycznych badanych jezior, przejawiał się odmiennością tendencji i wartości określanych wskaźników. W jeziorach położonych w zlewni typowo leśnej, zanotowano zróżnicowanie oraz większą dynamikę procesów rozkładu i produkcji materii organicznej. Wody jezior posiadających antropogenicznie przekształconą zlewnię, z przewagą terenów rolniczych, nieużytków i łąk, charakteryzowały się w większości przewagą procesów produkcji materii organicznej nad procesami rozkładu. W zależności od cech morfometrycznych obserwowano różną intensywność akumulacji wyprodukowanej w jeziorze materii organicznej – większą w jeziorach płytkich.

 

Agnieszka Piernik, Katarzyna Hrynkiewicz, Anna Wojciechowska, Sonia Szymańska, Marta Lis, Adele Muscolo

WPŁYW HALOTOLERANCYJNYCH ENDOFITYCZNYCH BAKTERII WYIZOLOWANYCH Z SOLIRODA ZIELNEGO SALICORNIA EUROPAEA L. NA WZROST BURAKA PASTEWNEGO (BETA VULGARIS L.) W WARUNKACH STRESU SOLNEGO

Celem przeprowadzonych badań była ocena wpływu wybranych bakterii endofitycznych wyizolowanych z korzeni soliroda zielnego (Salicornia europaea) na wzrost buraka pastewnego (Beta vulgaris) w warunkach stresu solnego. Do doświadczenia wybrano dwa szczepy bakterii: Pseudomonas sp. ISE-12 (B1) oraz Xanthomonadales sp. CSE-34 (B2). Przed wysianiem wysterylizowane powierzchniowo nasiona były inkubowane w bakteryjnym roztworze inokulacyjnym, a następnie hodowane w sterylnej mieszaninie piasku i wermikulitu (1:1). Inokulacja nasion szczepami bakterii B1 i B2 pozytywnie wpłynęła na procent skiełkowanych nasion i współczynnik kiełkowania oraz skróciła średni czas potrzebny na ich skiełkowanie, co w konsekwencji pozwoliło na przyspieszenie kolejnych etapów rozwoju siewek. Po 42 dniach inokulowane rośliny charakteryzowały się generalnie dłuższymi korzeniami, wyższą suchą biomasą, niższą zawartością wody w tkankach i niższym współczynnikiem SLA w porównaniu do nieinokulowanych roślin kontrolnych. W przypadku bakterii B2 pozytywny wpływ na wzrost roślin odnotowano w niskich stężeniach soli, natomiast szczep B1 stymulował wzrost roślin przy wysokich wartościach zasolenia (200 i 300 mM NaCl). Wydaje się, że większy wpływ na promowanie wzrostu przez bakterię B1 może mieć związek z jej wyższą aktywnością metaboliczną w porównaniu z bakterią B2.

Podziękowania
Badania wykonano w ramach akcji COST FA1103 oraz FA0901, finansowano je z grantu NCN (DEC-2012/07/B/NZ9/01801).

Literatura
Piernik A., Hrynkiewicz K., Wojciechowska A., Szymańska S., Lis M.I., Muscolo A. 2017. Effect of halotolerant endophytic bacteria isolated from Salicornia europaea L. on the growth of fodder beet (Beta vulgaris L.) under salt stress. ARCHIVES OF AGRONOMY AND SOIL SCIENCE, 1-15, http://dx.doi.org/10.1080/03650340.2017.1286329

 

Mirosława Pietryka, Dorota Richter, Jan Matuła

EKOSYSTEMY ARKTYCZNE - ZWIĄZKI CYANOBAKTERII I GLONÓW ZE ZBIOROWISKAMI ROŚLINNYMI

Specyfika ekosystemów polarnych oraz charakterystyka ekofizjologiczna cyjanobakterii powoduje ich dominację w tych rejonach. Poprzez stabilizację powierzchni gleby i dostarczanie do niej nutrietów przygotowują one siedlisko do dalszych etapów kolonizacji, kształtując w ten sposób powstające zbiorowiska mchów i porostów z niewielkim udziałem roślinności naczyniowej.
Praca przedstawia rezultaty badań prowadzonych na terenie Arktyki (Zachodni Spitsbergen, fiord Horsund), obejmujących obszar terasy nadmorskiej Fuglebergsletta i płaskowyżu Fuglebekken. Miejsca badań wybrano pod kątem ich usytuowania w różnych typach zbiorowisk roślinnych, zróżnicowania pod względem ich właściwości fizyczno-chemicznych oraz wilgotności. Celem badań było określenie czy istnieją związki pomiędzy dominującymi gatunkami sinic i glonów a zbiorowiskami mchów i roślin naczyniowych występującymi na tym terenie. Zaobserwowano i opisano charakterystyczne powiązania pomiędzy poszczególnymi zbiorowiskami roślinnymi a dominującymi tam gatunkami cyanobakterii i glonów. Warunki ekologiczne charakterystyczne dla poszczególnych analizowanych siedlisk, wpływając w sposób znaczący na porastające je zbiorowiska mszaków i roślin naczyniowych, kształtują również występujące tam zbiorowiska sinic i glonów. Struktura fykoflory jest tak samo zależna od charakteru siedliska, jak występująca tam wegetacja, tworząc specyficzne zbiorowiska tundrowe. Te powiązania pozwalają na wydzielenie gatunków sinic i glonów występujących w ścisłych asocjacjach z gatunkami mchów czy też roślinności naczyniowej i sugeruje nieodzowność uwzględniania ich w opisach zbiorowisk roślinnych rejonów arktycznych.

 

Marta Rzańska–Wieczorek, Hanna Piekarska–Boniecka

PIMPLINAE (HYMENOPTERA, ICHNEUMONIDAE) WYSTĘPUJĄCE W AGROCENOZACH NA TERENIE POLSKI

W dobie maksymalnej intensyfikacji rolnictwa dochodzi do spadku różnorodności gatunkowej agrocenoz oraz jej destabilizacji, a także do masowego występowania fitofagów. Jednym z ważniejszych założeń funkcjonowania integrowanej produkcji rolniczej jest stwarzanie sprzyjających warunków dla rozwoju entomofagów.
Ważnym elementem biocenoz uprawnych są parazytoidy należące do rodziny Ichneumonidae. Jedną z najliczniej występujących podrodzin gąsienicznikowatych w agrocenozach na terenie Polski jest podrodzina Pimplinae. Ze względu na istotne znaczenie parazytoidów z tej podrodziny w regulacji liczebności szkodników żerujących w uprawach rolniczych, podjęto prace, których celem było zgromadzenie informacji o gatunkach Pimplinae wykazanych z tych środowisk.
Z przeprowadzonych badań nad strukturą jakościową Pimplinae wynika, że w agrocenozach na terenie Polski występuje 65 gatunków należących do tej podrodziny. Gatunki te stanowią 47,1% wszystkich, stwierdzonych dotychczas w Polsce. Pimplinae wykazywane były przez Strawińskiego (1957) z zakrzewień śródpolnych, Kościelską (1959) z agrocenoz zachodniej Polski, Miczulskiego (1966, 1980, 1988, 1994a, 1994b) z upraw zbożowych i roślin kapustowatych okolic Lublina, Sawoniewicza (1989) ze środowisk łąkowych okolic Warszawy oraz przez Piekarską–Boniecką (1992, 2005) i Piekarską–Boniecką i in. (2014) z krajobrazu rolniczego Wielkopolski. Z większości agrocenoz wykazano następujące gatunki: Endromopoda detrita (Holmgr.), Itoplectis maculator (F.), Scambus brevicornis (Grav.) oraz Scambus inanis (Schrank).

 

Piotr Sewerniak, Michał Jankowski, Łukasz Mendyk, Michał Dąbrowski

WPŁYW UWARUNKOWANEJ RZEŹBĄ TERENU ZMIENNOŚCI CECH SIEDLISKA NA CECHY FITOCENOZY NA WYDMACH POLIGONU TORUŃSKIEGO

Badania przeprowadzono równolegle w dwóch funkcjonalnych strefach toruńskiego poligonu artyleryjskiego (1. „pole robocze”, na którym roślinność odtwarza się po wycince lub pożarach głównie w drodze naturalnej sukcesji; 2. otulina poligonu, w której występują odnowione sztucznie monokultury sosnowe) w nawiązaniu do 3 wariantów położenia w rzeźbie terenu (stoki północne wydm, stoki południowe wydm, obniżenia śródwydmowe). Analizą objęto cechy siedliska (mikroklimatu oraz gleby) oraz fitocenozy (skład gatunkowy, pokrycie warstw, zagęszczenie i cechy morfometryczne drzew, bonitacja drzewostanów gospodarczych w otulinie poligonu).
Stwierdzono występowanie regularnej uwarunkowanej rzeźbą terenu zmienności cech mikroklimatu, gleby oraz fitocenozy, jednak różnice między poszczególnymi położeniami były znacznie wyraźniejsze na polu roboczym niż w otulinie poligonu. Pod względem liczby występujących roślin naczyniowych, na tle stoków obu badanych ekspozycji, wyraźnie wyróżniały się obniżenia śródwydmowe. W położeniach tych stwierdzono także najwyższe bonitacje sosny w lasach gospodarczych. Zależność ta nie dotyczyła jednak najmłodszych drzewostanów, co wynikało z wysokiej presji trzcinnika piaskowego (Calamagrostis epigejos), który łanowo porasta obniżenia śródwydmowe badanego terenu. Konkurencyjnym wpływem trzcinnika tłumaczyć można także wolniejszy przebieg sukcesji drzew w obniżeniach w porównaniu ze stokami wydm, pomimo tego, że gleby obniżeń cechowały się wyraźnie większymi zasobami pierwiastków pokarmowych oraz wilgotnością niż pedony położone na stokach.

 

Aneta Sienkiewicz, Grażyna Łaska

EKOLOGICZNA ANALIZA SIECI POŁĄCZEŃ W MODELOWANIU DYNAMIKI POPULACJI ROŚLIN

Jednym z najbardziej popularnych narzędzi stosowanych w procesie modelowania są sieci ekologiczne.
Celem pracy jest przegląd wybranych metod modelowania matematycznego (w sieciach bayesowskich, w sieciach neuronowych, w oprogramowaniu Stella) ze wskazaniem możliwości ich zastosowania w ocenie stanu zachowania zagrożonego wyginięciem gatunku - sasanki otwartej Pulsatilla patens (L.) Mill. i powszechnie występującego taksonu - turzycy palczastej Carex digitata L. Wyniki badań wykazały, że analiza matematyczna środowiska przyrodniczego jako złożonego układu czynników biotycznych i abiotycznych może mieć zastosowanie w ocenie stanu zachowania populacji roślin. Opracowany model matematyczny (na podstawie danych dla P. patens z lat 2009-2011 i C. digitata z lat 1987-2015) umożliwia określenie istotnych związków przyczynowo-skutkowych pomiędzy zmiennymi warunkami siedliska (fizykochemicznymi właściwości gleby), oddziaływaniami biocenotycznymi (konkurencją międzygatunkową) i antropogenicznymi czynnikami środowiska przyrodniczego a biologią rozwoju i dynamiką wybranych taksonów.Wykorzystanie modelu matematycznego w postaci sieci umożliwia także wgląd we właściwości modelowanego układu ekologicznego, które wynikają ze struktury sieci i nie są widoczne z punktu widzenia pojedynczej jednostki układu. Pozwala to na integrację analityczną modelowanego układu z dynamiką zmian poszczególnych jego elementów. Opracowana topologia sieci daje podstawy do wnioskowania na temat funkcjonowania populacji roślin i ich odpowiedzi na wprowadzane zmiany w warunkach występowania zaburzeń środowiska. Opracowany model sieci wzajemnych połączeń wspomaga podejmowanie decyzji zapewniających prawidłowe funkcjonowanie taksonów. Symulacja komputerowa z wykorzystaniem modelu matematycznego pozwala również ustalić optymalne poziomy parametrów środowiska wpływających korzystnie na dalszą egzystencję wybranych populacji roślin.

 

Wojciech Staszek

ZRÓŻNICOWANIE EKOSYSTEMÓW WYBRZEŻY MORSKICH POMORZA JAKO PRZEJAW PROCESÓW FUNKCJONALNYCH ŚRODOWISKA

Strefa wybrzeży morskich południowego Bałtyku, obejmująca północną część obszaru Pomorza, charakteryzuje się wyjątkowo silną dynamiką procesów morfologicznych i hydrologicznych, związanych z działalnością morza. Zachodzące tu procesy funkcjonalne, związane z przemieszczaniem materii, przejawiają się zarówno w zmianach właściwości litologicznych podłoża, jak również w parametrach fizykochemicznych wód występujących na zapleczu lądowym brzegu morskiego. Decyduje to o wyraźnej odmienności występujących tu gleb, siedlisk i zbiorowisk roślinnych, tworzących specyficzne dla wybrzeży, silnie zróżnicowane układy, odmienne od spotykany w głębi powierzchni lądu. Jedocześnie strefa ta cechuje się wysokimi walorami przyrodniczymi, co przejawia się między innymi w występowaniu szeregu siedlisk przyrodniczych objętych programem Natura 2000.
W wystąpieniu omówiono zróżnicowanie głównych procesów funkcjonalnych i ich dynamikę na wybranych przykładach dwóch typów wybrzeży: klifowych i niskich. Wskazano na główne uwarunkowania tworzenia się określonych, specyficznych ekosystemów, związane ze zróżnicowaniem procesów morfologicznych i oddziaływaniem zasolonych wód morskich.
Zwrócono uwagę na zależność specyficznych ekosystemów brzegów klifowych (inicjalne zbiorowiska murawowe, zarośla z rokitnikiem i wierzbami, niskopienne zarośla i lasy jaworowe) od dynamiki ruchów masowych, a także zjawisk eolicznych zachodzących na klifach. Wskazano również na uwarunkowania specyficznego pasmowego rozmieszczenia ekosystemów typowych dla wybrzeży niskich (inicjalne postaci wydmy białej, psammofilne murawy, słonawy i szuwary halofilne).

 

Renata Tandyrak, Katarzyna Parszuto, Patryk Kowalczuk, Jolanta Grochowska, Renata Augustyniak, Michał Łopata, Grzegorz Wiśniewski

CHEMIZM WÓD RZEKI ŁYNY NA TERENIE REZERWATU

Łyna jest główną rzeką Warmii, biorącą początek w pobliżu miejscowości o tej samej nazwie, na północ od Nidzicy. Jest to kilkadziesiąt źródeł wysiękowych wypływających z licznych półkolistych nisz źródliskowych łączących się w wyraźny, wspólny potok. Obszar ten, ze względu na bardzo rzadko występujące zjawisko erozji wstecznej, został objęty ochroną rezerwatową. Na obszarze źródliskowym wytypowano siedem stanowisk badawczych, z czego pięć bezpośrednio na wypływach z ziemi, jedno stanowisko na terenie rozlewiska utworzonego przez zamknięcie odpływu połączonych strumieni jazem oraz jedno stanowisko poniżej podpiętrzenia. Badania terenowe i laboratoryjne prowadzono od wiosny do jesieni 2016 r., a uzyskane wyniki mają charakter przyczynkowy. Zależności pomiędzy parametrami hydrochemicznymi porównano za pomocą współczynnika korelacji rang Spearmana dla p<0,05 i p<0,01 i określono jako istotne (*) lub wysoce istotne (**). Oznaczono temperaturę wody, zawartość tlenu, odczyn, przewodnictwo elektrolityczne, zawartość wapnia, magnezu, żelaza, manganu, chlorków oraz azotu i fosforu mineralnego. Stwierdzono, że wody źródlane należą do słabo zmineralizowanych (350-380 µS/cm), średnio twardych i twardych (10,0-16,5 °n) i niezanieczyszczonych. Stopień ich mineralizacji i twardości zależał przede wszystkim od stężenia wapnia, odpowiednio: 0,606** i 0,812**. Na przewodność w istotny sposób wpływała zawartość chlorków (0,557*) i azotanów(V) (0,520*), odwrotną zależność wykazano dla fosforanów (-0,618*), co prawdopodobnie wynikało z ich powinowactwa z żelazem. Wykazano sezonowość zmian parametrów hydrochemicznych. Temperatura wód skorelowana była z zawartością siarczanów (0,530*) i azotu amonowego (0,573**), zaś odwrotnie - ze stężeniem azotu azotanowego(III) (-0,674) i chlorków (-0,852).

 

Agata Tarasek, Marcin Gołębiewski, Marcin Sikora, Edyta Deja-Sikora, Maria Niklińska

ZMIANY W STRUKTURZE ZESPOŁÓW MIKROORGANIZMÓW W CZASIE DEKOMPOZYCJI ŚCIÓŁKI SOSNOWEJ

Wraz z postępem dekompozycji zmienia się jakość substratu, co prowadzi do zmian w zespole mikroorganizmów.
Celem niniejszej pracy było porównanie struktury zespołów mikroorganizmów zasiedlających świeżo opadłą ściółkę z zespołami ze ściółek w umiarkowanym i zaawansowanym stadium dekompozycji.
Świeżo opadłe igły sosnowe (Pinus sylvestris L.) przewieziono do laboratorium. Część materiału wykorzystano do przygotowania woreczków ściółkowych, które następnie z powrotem umieszczono w lesie. Woreczki zostały zebrane po 92 i 242 dniach od ich wyłożenia w terenie. W celu obserwacji zmian na poziomie taksonomicznym wyekstrahowano i zsekwencjonowano metagenomiczne DNA (Roche 454 Sequencing) ze świeżej ściółki oraz z materiału z zebranych woreczków. Dodatkowo oznaczono pH badanych ściółek oraz stężenia szeregu pierwiastków (C, N, Ca, Cd, Fe, K, Mg, Mn, Na, Pb i Zn).
Zespoły bakteryjne były zdominowane przez Proteobacteria (68-88%) należące głównie do klasy Alphaproteobacteria. Wraz z upływem czasu obserwowano niewielki spadek udziału Beta- i Gammaproteobacteria oraz wzrost udziału Actinobacteria, Sphingobacteriia i taksonów rzadkich. Zespoły eukariotyczne były zdominowane przez grzyby z gromad Asco- i Basidiomycota. W miarę upływu czasu w ściółce pojawiały się coraz liczniej markery innych grup systematycznych, np. nicieni z klasy Chromadorea.

 

Lidia K. Trocha, Elżbieta Rudy, Artur Trzebny, Wojciech Bierza, Paweł Rutkowski, Bartosz Bułaj, Mirosława Dabert

CZYNNIKI KSZTAŁTUJĄCE ZBIOROWISKA GRZYBÓW ECM W EKOSYSTEMACH LEŚNYCH

Grzyby ektomykoryzowe (ECM) są powszechnymi symbiontami mutualistycznymi wielu gatunków drzew leśnych. Za kształtowanie zbiorowisk grzybów ECM odpowiedzialne są czynniki biotyczne (gatunek drzewa, zbiorowiska roślinne) i abiotyczne (gleba, klimat).
Prowadzone przez nas badania wykazały znaczący wpływ gatunku drzewa w tworzeniu specyficznych zbiorowisk grzybów ECM. Przyczyną tego zjawiska jest kształtowanie chemizmu gleby poprzez skład chemiczny ścioły, a w konsekwencji specyficznych zbiorowisk mikroorganizmów glebowych.
W obrębie jednego gatunku drzewa także inne czynniki mają istotny wpływ na strukturę zbiorowisk ECM. Należą do nich: struktura gleby w profilu glebowym, zanieczyszczenie gleby metalami ciężkimi oraz wiek drzewostanu. Natomiast temperatura powietrza w mniejszym stopniu kształtuje strukturę zbiorowisk grzybów ECM.
Dotychczasowe badania wykazały istotny wpływ wielu czynników na strukturę zbiorowisk grzybów ECM, a przez to ich znaczącą rolę w kształtowaniu ekosystemów leśnych.

 

Wioleta Małgorzata Tylman-Mojżeszek, Grażyna Barbara Dąbrowska

STRES SOLNY U ROŚLIN UPRAWNYCH Z RODZINY BRASSICACEA

W rolnictwie konwencjonalnym ukierunkowanym na uzyskanie jak najwyższego zysku z plonowania, stosowne są nadmierne dawki nawozów mineralnych oraz środków ochrony roślin. Konsekwencją takiego postępowania jest zasolenie gleb, zmniejszenie różnorodności biologicznej w ekosystemach uprawnych i terenach przyległych.
W badaniach oceniono wpływ obecności jonów chlorku sodu (o stężeniach końcowych: 50 mM, 100 mM i 200 mM) na kiełkowanie, wzrost i rozwój dwóch roślin uprawnych należących do rodziny Brassicaceae, poliploidalnego rzepaku jarego (Brassica napus L.) odmiany Osorno i diploidalnej gorczycy białej (Sinapis alba L.) odmiany Rota. Obserwowano mniejszą odporność na stres solny gorczycy białej w porównaniu z rzepakiem. W warunkach laboratoryjnych najwyższe zastosowane stężenie NaCl hamowało kiełkowanie nasion gorczycy, a u rzepaku jedynie ograniczało wzrost hypokotyli i korzeni.
Wyniki te potwierdziły obserwacje z eksperymentu donicowego, w którym obecność NaCl miała wpływ na kondycję roślin oraz ograniczenie świeżej i suchej biomasy. Wykazano także zmiany ekspresji genów kodujących metalotioneiny trzech różnych typów (BnMT1-BnMT3) w hypokotylach i korzeniach siewek rzepaku i gorczycy.

Praca sfinansowana z funduszu statutowego UMK.

 

Silvio Viglia, Marco Casazza, Laura Turconi, Anna Lewandowska-Czarnecka, Andrzej Nienartowicz, Sergio Ulgiati

AN EMERGY-BASED METRIC FOR NATURAL CAPITAL AND ECOSYSTEM SERVICES ASSESSMENT

The Emergy Accounting method (EMA), introduced by H.T. Odum, provides a unique donor-side perspective, that links the value of resources to the work of biosphere to generate resources and support life. EMA, a unified measure of the provision of environmental support, has been widely used to evaluate flows of energy and other resources (matter, information) supporting the biosphere dynamics, including the economy of humans. The purpose of this paper is to propose a standardized emergy-based metric in the assessment of ecosystem functions and services, building on a selected number of previous case studies and methodological approaches by other emergy practitioners. Finally, the suitable calculation procedure is tested by means of two case studies in Italy and Poland. The evaluation of natural capital and ecosystem services in terms of their emergy equivalents could become the basis to build a powerful tool to help environmental policy decision-making. It can be used as a reference to appraise the worth of investments, projects and incentives for conservation, management and recovery of natural capital, beyond reliance only on market dynamics and purely economic evaluations. EMA is bold enough to provide a new quantitative and qualitative tool for the inclusion of natural capital and ecosystem services value within the framework of environmental policy making and accounting procedures of nations and international Institutions. In so doing, policy makers may better address the increasing concerns for environmental integrity and environmentally sound economies.

 

Tomasz Wieczorek, Izabella Franiel

ZRÓŻNICOWANIE STĘŻENIA BARWNIKÓW FOTOSYNTETYCZNYCH W LIŚCIACH LIPY DROBNOLISTNEJ NA TERENIE DZIELNIC MIASTA KATOWICE

Celem pracy badawczej było wykazanie różnic w stężeniu barwników fotosyntetycznych w liściach lipy drobnolistnej Tiliacordatana terenie miasta Katowice, w odniesieniu do stresu abiotycznego wyznaczonego metodą agregacyjną.Poziom stresu abiotycznego w dzielnicach Katowic wyznaczono na podstawie danych o emisji zanieczyszczeń w poszczególnych częściach miasta oraz danych statystycznych. Do oznaczenia stężenia chlorofilu a, b i karotenoidów w liściach Tiliacordata użyto metodę ekstrakcji tych barwników dimetylosulfotlenkiem (DMSO). Do opracowania wyników wykorzystano pakiet Statistica 13, gdzie zastosowano jednoczynnikową analizę wariancji dla zmiennych barwników asymilacyjnych, przy zmiennej grupującej dzielnice, oraz test post-hoc Tukeya. W podsumowaniu wykazano niższe stężenia chlorofilu w dzielnicach północnych które leżą w centrum aglomeracji, w porównaniu do dzielnic południowych gdzie znajdują się duże kompleksy leśne. W kilku przypadkach wykazano wyższe stężenia na terenach potencjalnie zanieczyszczonych niż w parkach, co świadczy o dobrym przystosowaniu lipy drobnolistnej do trudnych warunków. Różnice badanych stężeń barwników asymilacyjnych w liściach drzew rosnących w poszczególnych dzielnicach są statystycznie istotne co świadczy o przydatności lipy drobnolistnej do biomonitoringu presji urbanizacyjnej.

 

Beata Woziwoda, Anastazja Krzyżanowska

OSŁABIENIE USŁUG EKOSYSTEMOWYCH BORÓW SOSNOWYCH ŚWIEŻYCH JAKO WYNIK NEGATYWNYCH ODDZIAŁYWAŃ QUERCUS RUBRA L. NA RUNO

Dąb czerwony należy do najczęściej notowanych drzew obcego pochodzenia występujących w polskich lasach. Od ponad 200 lat gatunek ten z powodzeniem wprowadzano na różne typy siedlisk, w tym na siedliska borów sosnowych świeżych zajmowanych przez zespół Leucobryo-Pinetum. Obecnie, na licznych stanowiskach dąb czerwony osiągnął w drzewostanach zwarcie 70-100%, odnawia się samoistnie w obrębie powierzchni nasadzeń i spontanicznie rozprzestrzenia poza nie.
Badania przeprowadzone w płatach zlokalizowanych na siedlisku boru świeżego, w zbiorowisku z udziałem gatunku introdukowanego oraz w sąsiadującym z nim zbiorowisku o charakterze naturalnym, wykazały redukcyjny wpływ Q. rubra na różnorodność gatunkową fitocenozy Leucobryo-Pinetum. Stwierdzono także, że w obecności dębu czerwonego znacząco zmniejsza się liczebność populacji i żywotność głównych komponentów runa borów świeżych – dwóch gatunków borówek: czarnej Vaccinium myrtillus L. i brusznicy V. vitis-idaea L. W zbiorowisku z udziałem tego gatunku odnotowano mniejsze zagęszczenie ramet borówek oraz mniejszą produkcyjność jagód, niż w płatach o charakterze naturalnym. Odnotowano także różnice w wysokości ramet oraz w biomasie pędów, liści i owoców pozyskanych z badanych powierzchni.
W omawianym przypadku, introdukcja gatunku obcego do zbiorowiska spowodowała poważne zaburzenia w strukturze rodzimej fitocenozy. Analiza biocenotycznej roli borówek oraz analiza ich wartości użytkowych wykazała, że zmniejszenie się udziału V. myrtillus i V. vitis-idaea w runie, powiązane z obecnością Q. rubra w drzewostanie, może mieć negatywny wpływ na usługi ekosystemowe świadczone przez bory świeże.

 

Tomasz Załuski, Iwona Paszek, Dorota Gawenda-Kempczyńska

SPECYFIKA ZMIAN FLORY I ROŚLINNOŚCI W LASACH GOSPODARCZYCH

W krajobrazach Polski i Europy zdecydowanie dominują lasy gospodarcze, reprezentujące ekosystemy zaburzone przez różne czynniki antropogeniczne. Jednym z najbardziej istotnych oddziaływań gospodarczych na lasy jest cykliczne wycinanie drzewostanów, a następnie naturalne lub sztuczne odnawianie lasu na powierzchniach zrębowych. Rozpoczyna się proces regeneracji lasu, tworzą się różne stadia rozwojowe ekosystemu leśnego, a warunki siedliskowe, florę i roślinność cechuje wyraźna dynamika.

Celem pracy jest zwrócenie uwagi na niektóre aspekty dynamiki flory i roślinności lasów gospodarczych. Wyniki oparto głównie na analizie flory kilku stadiów rozwojowych lasu z terenu Równiny Urszulewskiej (NE Polska), zwłaszcza subkontynentalnego grądu Tilio-Carpinetum. We florze wybranych poligonów badawczych zanalizowano m.in. udział form życiowych, grup socjologiczno-ekologicznych oraz grup geograficzno-historycznych. Wzięto pod uwagę liczbę gatunków oraz ich pokrycie. W przypadku niektórych obiektów wykorzystano materiały fitosocjologiczne oraz kartograficzne.
W przypadku badanych stadiów rozwojowych lasu grądowego Tilio-Carpinetum wykazano, że liczba gatunków megafanerofitów jest podobna. Stwierdzono po kilkanaście gatunków zarówno na zrębach z nasadzonymi 2-3-letnimi osobnikami sosny lub dębu, jak i w młodnikach z dominacją sosny oraz w grądzie z około stuletnim drzewostanem sosnowym. Analogiczne zależności potwierdzono w młodnikach i grądach z drzewostanem dębowym. Znaczne różnice między ww. stadiami rozwojowymi grądu są jednak widoczne przy ocenie udziału gatunków (procentowe pokrycie) oraz składu gatunkowego warstw lasu. Stwierdzono również, w porównywanych stadiach rozwojowych lasu, podobne liczby taksonów w przypadku gatunków charakterystycznych klas Querco-Fagetea i Vaccinio-Piceetea. Gatunki leśne, w tym lasotwórcze, są więc stale obecne we florze badanych ekosystemów leśnych, aczkolwiek na zrębach, w uprawach i młodnikach ich udział bardzo wyraźnie zmniejsza się na korzyść światłolubnych gatunków zrębowych, łąkowych, murawowych i synantropijnych. Wykazano ponadto zmiany inwentarza zbiorowisk roślinnych w różnowiekowych lasach, dokumentując większą różnorodność fitocenotyczną kompleksów leśnych z udziałem młodszych stadiów rozwojowych lasu.

 

Zuzanna Znajewska, Grażyna Dąbrowska

EKSPRESJA METALOTIONEIN W ORGANACH RZEPAKU (BRASSICA NAPUS L.) ROSNĄCEGO W OBECNOŚCI WYBRANYCH GRZYBÓW GLEBOWYCH

Brassica napus L. jest najważniejszą rośliną oleistą uprawianą w Polsce oraz północnej Europie. Do wzrostu upraw tej rośliny przyczyniło się wprowadzenie do użytku odmian podwójnie ulepszonych, które gwarantują zmniejszoną zawartości szkodliwego kwasu erukowego oraz alifatycznych glukozynolanów.
Problemami w uprawie rzepaku stanowią między innymi wysokie wymagania odżywcze czy ryzyko infekcji, w tym spowodowanych grzybami patogennymi. Wyselekcjonowano też grzyby saprofityczne wpływające pozytywnie na wzrost i rozwój rzepaku oraz zmiany w liczebności populacji mikroorganizmów w glebie.
Zsekwencjonowanie poliploidalnego genomu rzepaku w 2014 roku umożliwiło poznanie sekwencji promotorowych metalotionein (MT), genów zaangażowanych w odpowiedź na działanie czynników biotycznych i abiotycznych u roślin. Analizy in silico przeprowadzane dla promotorów genów metalotionein rzepaku (BnMT) wykazały obecność sekwencji regulatorowych AT-rich i Box-W1 związanych z reakcją roślin na działanie elicytorów grzybowych. Transkrypty genów BnMT należących do trzech różnych typów były obecne w korzeniach i liściach rzepaku na różnym poziomie. Obecność grzybów glebowych miała wpływ na zmiany ekspresji BnMT zwłaszcza genu metalotioneiny typu 2.

Badania finansowane z funduszu UMK przeznaczonego na działalność statutową.